Communiceren

Kompas21 / De 10 vaardigheden / Communiceren

Communiceren

In de maand mei staat, naast Samenwerken, Communiceren centraal. Gastschool voor deze vaardigheid is ROC Nijmegen.

ROC Nijmegen
Communiceren

Group Design Room Communiceren

Tijdens de GDR-sessie bij ROC Nijmegen stond communiceren centraal. Goede communicatie bestaat uit veel aspecten. Door de perspectieven van studenten, docenten en het bedrijfsleven te benutten konden we prioriteiten stellen.

Vijf aspecten van communicatie

Uit de brainstorm zijn we tot de volgende 5 aspecten gekomen:

  1. Respect en begrip tonen aan anderen
  2. Je boodschap duidelijk overbrengen
  3. Luisteren
  4. Afstemmen op anderen/situaties
  5. Non-verbaal communiceren

Digitaal communiceren

In gesprek is uitgewisseld welke invloed technologie heeft op communicatie. Ook digitaal wordt steeds meer met beeld en dus ook met non-verbale communicatie informatie uitgewisseld. Deelnemers zagen daarmee duidelijke raakvlakken met mediawijsheid.

Deze digitale kant van communiceren werd gezien als echt iets 21ste eeuws. Communicatie gaat volgens de deelnemers dan ook niet alleen om taalvaardig zijn, maar ook om digitaal vaardig zijn.

Afstemmen

Een andere belangrijke conclusie is dat communiceren niet alleen gaat over het goed kunnen overbrengen van je boodschap. Je moet je communicatie kunnen afstemmen op verschillende mensen in verschillende situaties. Daarom is het hebben van kennis ook belangrijk voor communicatie. Kennis over welke middelen je wanneer kunt inzetten bijvoorbeeld, maar ook over hoe iemands achtergrond of situatie de manier waarop hij of zij een boodschap overbrengt of ontvangt kan beïnvloeden.

GDR Communiceren

Peiling over Communiceren

In de online peiling onder zo’n 80 mbo-studenten, mbo-docenten, andere onderwijsprofessionals binnen en buiten het mbo en het bedrijfsleven vroegen wij hen hoe zij denken over de vaardigheid Communiceren.

Waar denken studenten aan bij communiceren?

Bij communiceren denken studenten in eerste instantie aan contact maken met anderen, aan het overbrengen van informatie (in de vorm van verschillende manieren van praten of schriftelijk of online communiceren) en het aannemen van informatie of reageren op elkaar. Sommige studenten geven ook aan dat communiceren samenhangt met samenwerken. Dat het gaat om samen aan iets werken, bijvoorbeeld aan een doel, een opdracht, een oplossing.

Ook (of juist) non-verbale communicatie speelt een rol

Dit sluit ook aan bij de antwoorden van de andere deelnemers aan de peiling. Ook zij associeerden communiceren veelvuldig met informatie overbrengen en ontvangen, op alle mogelijke manieren. Wel gaven zij vaker aan dat bij communiceren ook (of juist) non-verbale communicatie een belangrijke rol speelt.

Studenten, docenten en andere deelnemers hebben in de peiling de vraag gekregen wat zij het meest en het minst kenmerkend vinden voor de vaardigheid Communiceren. Dit op basis van de in verschillende literatuur genoemde kenmerken:

  • Mondeling of schriftelijk een boodschap of verhaal helder overbrengen op anderen
  • Aandachtig en respectvol luisteren naar anderen
  • Doorvragen en samenvatten om de ander beter te begrijpen
  • Non-verbale signalen of lichaamstaal begrijpen en gebruiken (denk aan houding of gezichtsuitdrukking)
  • Rekening houden met wat anderen al weten of kunnen bij het overbrengen van een boodschap
  • Digitale middelen (bijv. smartphone of computer) inzetten om een boodschap zo goed mogelijk over te brengen
  • Checken of de ander jouw boodschap goed begrepen heeft

Aanvullend op deze lijst gaven deelnemers aan met name een aantal houdingsaspecten te missen in de opsomming. Bijvoorbeeld nieuwsgierig of belangstellend zijn, een open houding hebben of openstaan voor anderen. Daarnaast werd ‘weten welk middel of welke manier van communiceren het beste ingezet kan worden om het communicatiedoel te bereiken’ een aantal keer als aanvulling genoemd.

Kijkend naar de lijst op basis van de literatuur vonden de deelnemers het rekening houden met wat anderen al weten bij het delen van informatie en het gebruik maken van digitale middelen om een boodschap zo goed mogelijk over te brengen minder goed passen bij communiceren. Over één aspect waren de meningen erg verdeeld, namelijk het doorvragen en samenvatten om de ander beter te begrijpen. Dit antwoord werd bijna even vaak gekozen als minst goed en als best passend bij communiceren.

Vier belangrijkste aspecten van communiceren

Gevraagd naar wat in de voorgegeven lijst het belangrijkste aspect van communiceren is, komen vier aspecten naar voren. Op basis van de antwoorden van alle deelnemers lijkt de kern van communiceren te bestaan uit:

  1. Een boodschap mondeling of schriftelijk helder aan anderen overbrengen
  2. Aandachtig en respectvol luisteren naar anderen
  3. Non-verbale signalen of lichaamstaal begrijpen en gebruiken (denk aan houding of gezichtsuitdrukking)
  4. Nagaan of de ander jouw boodschap goed begrepen heeft

Daarbij geldt dat studenten vooral het aandachtig en respectvol luisteren als belangrijkste aspect kozen. Bij hen stond dit aspect met stip op nummer één.

ROC Nijmegen

Blog over Communiceren

Column/blog

Anna (16) over haar ervaring bij het starten van haar nieuwe opleiding

Communiceren is natuurlijk een vaardigheid die overal door verweven zit. ROC Nijmegen is binnen Pedagogisch Werk gestart met een nieuw onderwijsconcept, waarbinnen zij werken volgens de zienswijze van gepersonaliseerd leren. Belangrijk is dat de school hierover goed naar de studenten communiceert. Maar hoe ervaart een student dit concept bij binnenkomst? Anna Azhdari schrijft hierover in haar blog.

Lees verder

Praktijkvoorbeeld: Communiceren van een nieuw onderwijsconcept: een vaardigheid voor ons allen

Communiceren is een vaardigheid voor studenten, maar ook zeker een vaardigheid voor de school als organisatie. Rick Jansen, onderwijsregisseur bij ROC Nijmegen, schrijft over zijn ervaring met het communiceren over het nieuwe onderwijsconcept binnen Pedagogisch Werk.

PRaktijkvoorbeeld ROC Nijmegen

Literatuur over Communiceren

Communiceren is niet weg te denken uit onze samenleving. Of het nu gaat om situaties op school, tijdens werk of privé, communicatie is essentieel. In feite is al ons gedrag communicatie. Wat we zeggen, schrijven, laten zien of horen (non-verbale communicatie) en ook wat we juist niet laten zien of horen. Bij communiceren gaat het om uitwisseling van informatie met anderen. Ook digitale middelen of social media spelen daarbij een rol (Christoffels & Baay, 2016). Wat komt er volgens de literatuur in de context van opleiding en werk in de kern nu allemaal kijken bij de vaardigheid communiceren?

Wat is communiceren?

Communiceren is een complexe vaardigheid. Er bestaan verschillende theoretische modellen die ingaan op principes of ingrediënten die bij communicatie een rol spelen. In een recente samenvatting van een aantal van deze modellen (Metusalem, Belenky & DiCerbo, 2017) zijn vergelijkbare principes of ingrediënten terug te vinden. Het gaat steeds om het overbrengen van een boodschap of betekenis, om een bepaald doel of resultaat te bereiken. Om dit te doen is een zender, een bericht en een ontvanger nodig. Een zender is degene die de boodschap of betekenis wilt overbrengen. Een bericht bestaat uit een bepaalde inhoud en structuur, uit een combinatie van taal en/of andere symbolen en kan met behulp van talrijke middelen of kanalen overgebracht worden. Denk aan een gesprek, een presentatie, een e-mail, of een chatbericht. De ontvanger is degene die de boodschap krijgt.

Wil communicatie succesvol zijn, dan vraagt dat zowel van de zender als van de ontvanger de nodige vaardigheden. Behalve vaardigheden spelen hier onder andere ook emoties, overtuigingen, kennis en iemands’ achtergrond en persoonlijkheid een rol. Hoe laat inzicht in wat communiceren is zich nu vertalen in vaardigheden, houding of kennis die voor het kunnen communiceren van belang is? Op basis van nationale en internationale literatuur is een lijst opgesteld van vaak genoemde aspecten van effectief communiceren, te weten:

  • Mondeling of schriftelijk een boodschap of verhaal helder overbrengen op anderen
  • Aandachtig en respectvol luisteren naar anderen
  • Doorvragen en samenvatten om de ander beter te begrijpen
  • Non-verbale signalen of lichaamstaal begrijpen en gebruiken (denk aan houding of gezichtsuitdrukking)
  • Rekening houden met wat anderen al weten of kunnen bij het overbrengen van een boodschap
  • Digitale middelen (bijv. smartphone of computer) inzetten om een boodschap zo goed mogelijk over te brengen
  • Checken of de ander jouw boodschap goed begrepen heeft